CAS (Cognitive Assessment System) 5-17 yaş arası çocukların bilişsel işlemlerini değerlendirmek amacıyla Das ve Naglieri tarafından 1997 yılında geliştirilmiş ve Türkçe kullanımı ise İ.Ü. Öğretim Üyesi Doç. Dr. Tamer Ergin tarafından ülkemize kazandırılmıştır. CAS’in tüm hakları İstanbul Üniversitesi’ne aittir. Ülkemizde CAS eğitimleri 2017 yılında başlamış olup halen İstanbul Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi bünyesinde devam etmektedir. PASS Teorisi’ne dayanılarak geliştirilmiş
olan CAS; Planlama, Dikkat, Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel İşlemler olmak üzere toplam dört bilişsel işlem alanını ölçmektedir.
CAS2 (Cognitive Assessment System-Second Edition) 5-18 yaş arası çocukların bilişsel işlemlerini değerlendirmek amacıyla Das, Naglieri ve Goldstein tarafından 2014 yılında CAS’in ikinci sürümü olarak geliştirilmiş ve Türkçe kullanımı yine Doç. Dr. Tamer Ergin tarafından ülkemize kazandırılmıştır. Ülkemizde CAS2’nin standardizasyonu 6 akademisyenin, 45 testörün katılımı ile TÜİK’e göre seçilen 12 bölgede, toplam 14 ilde 1596 öğrenci üzerinde tamamlanmıştır. CAS2 eğitimleri Ardıl Eğitim ve Danışmanlık Merkezi bünyesinde 2025 yılında verilmeye başlanmıştır. CAS2, CAS’in gözden geçirilmiş hali olup her ikisi de PASS Teorisi’ne (Planning-Planlama, Attention-Dikkat, Simultaneous-Eşzamanlı, Successive-Ardıl) dayanmaktadır.
NEDEN CAS2?
CAS’de yer alan bazı alt testler CAS2’de tamamen çıkarılmış ve yeni alt testler eklenmiştir. CAS2’de birçok alt testte madde sayısı arttırılmıştır. Süreler değişmiştir. Aynı zamanda yönergelerde de farklılıklar oluşturulmuştur. Böylece CAS2’nin yapısı güncel ihtiyaçlara uygun hale getirilmiştir. CAS2;
- uzman kişiler tarafından çocukların bilişsel işlemlerdeki performansını değerlendirmede;
- bireysel farklılıklara uygun eğitim programlarının yapılandırılmasında;
- bilişsel performans alanlarında olumlu farklılık gösteren çocukların tanınmasında ve yönlendirilmesinde; ● okul çağında yaşanabilecek problemlerin erken tanınmasında ve önlem alınmasında kullanılabilecek önemli bir araç olacaktır.
CAS2 sonuçlarının yorumlanmasında PASS Teorisi ile tanımlanmış olan dört bilişsel işlem alanına ve bilişsel işlemlerin bileşkesi olan Tam Puana ait bileşen puanları, yüzdelik sıralaması ve güven aralıkları verilmektedir. Ayrıca bu dört bilişsel işlem alanının işlevlerini değerlendirmede ele alınan 12 alt test skorları ayrıntılı olarak analiz edilmektedir. Gerek dört PASS ölçeği ve Tam Puanı gerekse her bir ölçeğe ait alt testler, hem betimleyici terimler sınıflamasına göre hem de teorinin vurgulamış olduğu temel kriterlerden biri olan bilişsel işlemlerin “bütüncül” yapısını bozan durumlar analiz edilmektedir. Betimleyici terimler sınıflamasına göre öğrencinin güçlü ve zayıf yönlerine ve ayrıca bilişsel işlevlerin bütünlüğünü bozan tutarsızlıklara vurgu yapılmaktadır. Böylece çocuğun tanılanması için güçlü kanıtlar sunulmaktadır.
Üstelik tanısal verilere uygun bilişsel anlamda desteklenmesi ve güçlendirilmesi gereken alanlar ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Bilişsel müdahale amaçlı çalışmalarda yönlendirici olması adına dört PASS bilişsel işlemin her birinin işlevsel boyutunu ele alan alt testlerdeki puanların yaş denklikleri de verilmektedir. Böylece hangi bilişsel işlevin hangi yaş denkliğinde olduğuna gelişimsel olarak vurgu yapılmakta ve bilişsel müdahalenin gelişimsel dinamikler göz önüne alınarak gerçekleştirilmesine imkan yaratılabilmektedir.
Ayrıca CAS2 ek bileşenleri ile CAS2 analizlerinin alanı genişletilmiştir. Çalışma belleksiz yürütücü işlevler, çalışma bellekli yürütücü işlevler, çalışma belleği, sözel içerik ve sözel olmayan içerik bileşen işlevlere ek olarak alandaki tüm psikopedagojik teorileri kapsayıcı sonuçlar sunmaktadır. CAS2 ile birlikte çocuğun görsel ve işitsel içerikli ardıl bilişsel işlemlerden elde ettiği performansa dayanılarak Görsel-İşitsel Karşılaştırması yapılabilmekte ve böylece elde edilen sonucun hem istatiksel hem de klinik olarak anlamlı olup olmadığı belirlenebilmektedir. Ayrıca çocuğun ilk ve ikinci CAS2 sonuçlarının karşılaştırılmasına ilişkin analizlerin yer aldığı bir tablo da kayıt formunda yer almaktadır. Böylece çocuğun eğitimsel ihtiyacı elde edilen bulgulara
dayanılarak belirlenebilmekte ve uygun bilişsel müdahale programı yolu ile daha işlevsel desteğin sağlanması mümkün olabilmektedir.
CAS ve CAS2 aşağıdaki durumların değerlendirilmesi amacı ile de kullanılmaktadır.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Olan Çocukların Değerlendirilmesi
CAS, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların bilişsel işlem özelliklerinin değerlendirilmesi için uygun bir araçtır. Dikkat ve Planlama Ölçekleri bu tanı düşünüldüğündü özellikle önemlidir. Dikkat Ölçeği; bireyin, seçici dikkatte, uygun uyarıcıya yönelmede ve uygun olmayan uyarıcılara ise direnmede ne kadar başarılı olduğunun belirlenmesi konusunda uygulayıcılara olanak sağlar. Planlama Ölçeği; çocukların, bilişsel aktiviteleri organize etmede ve kendilerini programlamadaki düzeylerini belirlemede ne kadar başarılı olduklarının belirlenmesinde uygulayıcılara iyi bir değerlendirme aracı sağlar.
Öğrenme Güçlüğü Olanların Değerlendirilmesi
CAS, Öğrenme güçlüğünün altında yatan bilişsel işlemlerin değerlendirilmesi için de uygun bir araçtır. Örneğin, okumadaki şifre çözmeyle ilişkili Ardıl Bilişsel İşlem problemlerinin ortaya çıkmasına yardımcı olabilir. Eşzamanlı ve Ardıl Bilişsel İşlem Puanları okuduğunu anlamayla ilgili olabilir. Aynı şekilde, matematik problemlerinin çözümüyle ilgili Planlama güçlüklerinin belirlenmesinde kullanılabilir.
Zihinsel Engelli Olanların Değerlendirilmesi
Bir çocuğun zihinsel engelli olma ihtimalinin belirlenmesinde CAS iki açıdan kullanışlıdır. Birincisi, çocuğun eğitim yoluyla sonradan öğrendiği bilgilere çok az ihtiyaç duyan bir değerlendirme sağlar. Böylece çocuk bilgi eksikliği nedeniyle testlerde başarısız olmayacak ve doğal performansı puanlara tam olarak yansıyacaktır. İkincisi, birçok farklı bilişsel işlemin değerlendirilebilmesine olanak sağladığı için ayırıcı tanıya yardımcı olabilecektir.
Travmatik Beyin Hasarı Olanların Değerlendirilmesi
Dört PASS ölçeğinin her biri, travmatik beyin hasarına karşı hassas olan çok çeşitli bilişsel işlemlerin ölçümüne olanak sağlar. Organizasyon, dürtü kontrolü, dikkat, problem çözme ve planlama özellikle travmatik beyin hasarı olan çocuklarda sorun oluşturmaktadır (Savage ve Wollcott, 1994) ve CAS bu bilişsel fonksiyonları kapsamaktadır.
Ciddi Duygusal Bozuklukları Olanların Değerlendirilmesi
CAS, ciddi duygusal bozuklukları olan çocukların değerlendirilmesinde de yardımcı olabilecek bilgiler sağlar. Bu çocukların davranış kontrolü, diğer kişilerle yaşadıkları sosyal problemleri ve dürtüsellikle ilgili olarak yaşadıkları güçlükleri CAS Planlama ölçeğindeki düşük puanlarla ilişkilendirilebilir.
Üstün Zekalı Çocukların Değerlendirilmesi
CAS’in dört ölçeği de üstünlüğün değerlendirilmesi için gerekli olan bilişsel işlemlerin değerlendirilmesine olanak sağlar. CAS bilişsel işlemlerin geniş kapsamlı bir şekilde ölçümüne olanak sağlar ve geleneksel zeka testleriyle ölçülemeyen bilişsel alanlarda üstün olan bireyleri belirleyebilir. Ölçülen fonksiyonların daha geniş kapsamlı olması nedeniyle geleneksel testlerle belirlenenlere göre daha çeşitli alanlarda üstün olan çocukları belirleyebilir.
Planlama Problemleri Olanların Belirlenmesi
CAS, çocuğun planlama ve organizasyon düzeyini değerlendirmek için sistematik ve yapısal bir yöntem sağlar (Weyandt ve Willis, 1994). Planlama alt testleri çocuğun etkinlikleri organize etmesine, uygun stratejiler kullanmasına, dürtüselliğine, davranışlarını düzenlemesine ve değerlendirilmesine karşı hassastır.
Başarının Önceden Kestirilmesi
CAS, çocukların akademik başarılarını önceden kestirmeyi hedeflemektedir. Dört PASS ölçeğinin her biri akademik performansın özel alanlarındaki başarı ve başarısızlıklarla ilişkilidir. Tam Ölçek Standart Puanı, temel başarının önceden belirlenmesinde en iyi göstergedir. Dört PASS ölçeğinin her birine ait standart puanlar da akademik performansın özel alanları ile ilişkilidir.
Uzman Psikolog / CAS Uygulayıcısı Burçe Nurveren
Add a Comment